Prawdziwy obraz Joujouki, małej wioski położonej w północnej części Maroka, zaczyna kształtować się dopiero po powrocie do rzeczywistego świata. Czerwony pył unoszący się nad glinianą posadzką podziurawionej tysiącami wgłębień marnej szosy; kilkadziesiąt glinianych domów niedbale porozrzucanych po obu stronach wzgórza; nieregularnie kwadratowy placyk, z wbijającym się w podłogi nieba minaretem i mikroskopijną kawiarnią, w której przy jedynym stoliku gracze sortują, po raz kolejny, dumne postacie, wyłaniające się z talii przepoconych kart. W centrum tego wszystkiego znajduje się studnia. Miejsce od pokoleń łączące ludzi, którzy od świtu do zmierzchu pojawiają się tu na przemian, dzieląc swoimi myślami, problemami, życiem.

Bałkany. Trzy wielkie religie. Pięć grup etnicznych. Granica między światem łacińskim a bizantyjskim. Około (sic!) dziesięciu państw. I tylko 470 tys. km²…

Wychodzimy z lotniska, wysiadamy z pociągu, autobusu czy ze złapanego na autostradzie tira… Po czym – poza zapachem pljeskavicy, dymu papierosowego (lub z przyjemniejszych: kawy z tygielka i melonów) – możemy poznać, że jesteśmy już na Bałkanach? Po muzyce.

Badania terenowe to najprzyjemniejsza część pracy etnomuzykologa. Wiążą się z nimi liczne wspomnienia, przygody oraz anegdoty, które często krążą wśród studentów i przyczyniają się do wzbudzenia w nich zainteresowania tą gałęzią muzykologii. Zasadniczym celem badań etnomuzykologicznych jest najczęściej dokumentacja istniejącej tradycji muzycznej, a głównym dążeniem odnajdywanie i rejestrowanie jak najstarszych melodii, rzadkich instrumentów oraz poznawanie kontekstu w jakim bywały wykorzystywane.

Muzyka – uwalnia czy zniewala? Czy kompozytor „musi mieć swobodną duszę, tak jak malarz swobodne ręce”? Czy wolność w muzyce oznacza brak zasad? Czy kompozytorowi wszystko wolno, ale nie wszystko przynosi korzyść? Czy muzyka jest wolna z natury, czy też może coś ją ogranicza?

Wolność sztuki! Zdaje się, że już to gdzieś słyszeliśmy. Dadaizm? Dobrze kojarzę? Potrzeba wolności w tworzeniu jest w każdym z nas, niezależnie od tego, czy należymy do szacownego grona artystów, czy też reprezentujemy sobą znacznie liczniejsze gremium szarych myszek. Nieważne. Każdy z nas muzykę może tworzyć i wykonywać, i niestety nikt z nas nie jest w tym wolny. Dlaczego???